عبد الرضا سالار بهزادى

54

بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )

اطلاع دقيقى در دست نيست ، امّا وى به هنگام مرگ كه مىبايد در اواخر دههء 1240 و يا اوائل دههء 1250 هجرى قمرى روى داده باشد ، حكومت و يا نيابت حكومت بم و نرماشير را به عهده داشت ، و در ارگ حكومتى عزيزآباد نرماشير به دست تنى چند از طايفهء ميرزايى ، مدعيان حكومت بم ، در نيمه‌شبى در بستر به قتل رسيد . قديمترين و احتمالا تنها اشاره‌اى كه در مورد على خان در متون تاريخى به نظر نگارنده رسيده است در كتاب « جغرافياى كرمان » تأليف احمدعلى خان وزيرى كرمانى است كه در ابتداى شرح احوال ابراهيم خان مىنويسد : « ابراهيم خان پسر مرحوم على خان بمى است كه در اوايل عمر به خبّازى اشتغال داشت به سبب قابليت فطرى و اقتضاى زمان و عنايت خلدآشيان شجاع السلطنه 1 حكمران كرمان به لقب خانى مفتخر و عامل قنات غسان و لنگر 2 ، بعد مباشر خالصهء نرماشير 3 گرديد . محمّدتقى خان بمى از طايفهء ميرزايى با چند نفر ديگر در شب به خوابگاه او رفته مقتولش كردند . . . » 4 بعضى از مورخين خارجى مانند اليور سنت جان نيز از ابراهيم خان به عنوان « نانوازاده‌اى رشيد » نام مىبرند ، امّا روايات خانوادگى كه بالطبع غالبا با تعصب و تحريف حقايق تاريخى همراهند ، ضمن آنكه در باب ابتداى كار على خان به كلى ساكتند ، « خبّاز » بودن نامبرده را بالاجماع تكذيب نموده و به هنگام قتلش وى را حاكم هرچند كوتاه مدّت بم و نرماشير دانسته‌اند ، نه « مباشر خالصهء نرماشير » ؛ از جمله دلايلى كه اين‌باره ذكر مىنمايند يكى محل دفن مرحوم على خان است كه در يكى از رواق‌هاى مزار امامزاده زيد در بم مدفون مىباشد و چنين استدلال مىكنند كه براى دفن شدن در چنان مقامى جنازه بايد متعلق به يك شخصيت ممتاز محلى باشد و نانوايى كه در آخر عمر حداكثر به مباشرت املاك خالصهء دولتى در نرماشير رسيده نمىتواند از چنين امتيازى برخوردار گردد . دليل ديگرى كه در باب حكومت ، و نه مباشرت خالصه‌جات على خان ارائه مىگردد . همان مسئله قتل وى توسط رؤساى طايفهء ميرزايى است . اين طايفه كه به نوشتهء مؤلف « جغرافياى كرمان » اصلا از خاندان سادات امام جمعهء تبريز بوده‌اند ، 5 با خوانين سيستانى نيز كه مدتى در بم حكومت و رياست داشتند منسوب بوده ، و سابقه و داعيهء حكومت بم را داشتند و همين رقابت سياسى بود كه انگيزهء قتل على خان گرديد . دليل ديگرى كه توسط منكران نانوا بودن على خان عنوان مىگردد وقف كردن قريهء كريم‌آباد مشهور به كريم‌آباد سعد الدوله مىباشد كه تاريخ وقف آن سال 1246 ه . ق . ، يعنى بيش از يكصد و شصت و پنج سال قبل است . 6 كريم‌آباد كه توسط على خان خريدارى و وقف شده است در آن روزگار و تا سالهاى طولانى پس از آن از جمله دهات مرغوب و ممتاز منطقهء بم و نرماشير محسوب مىشد و آنها كه نانوا بودن على خان را رد مىكنند چنين استدلال مىنمايند كه وقف كردن چنان ملكى از سوى فردى نانوا كه فرضا تازه صاحب ضياع و عقارى شده است غير محتمل به نظر مىرسد كه البته اين نحوهء استدلال با توجه به اوضاع آن زمان و وقف املاك توسط صاحبان آنها به منظور كندن دندان طمع صاحبان قدرت كمى سست مىنمايد . در باب شهرت على خان به نانوايى راويان خانوادگى تاريخ را عقيده بر اين است كه اين شهرت در جريان يكى از